De tragische situatie van de gestrande bultrug in de Oostzee toont aan dat zeezoogdieren in Duitsland en de EU weliswaar strikt beschermd zijn, maar dat deze bescherming in de praktijk vaak niet effectief is.
OceanCare roept daarom de Duitse politiek op tot de consequente uitvoering van bestaande beschermingsverplichtingen – vooral in de visserij en bij vervuiling door onderwatergeluid en plastic.
OceanCare vraagt opnieuw om een regionale snelheidsverlaging in de scheepvaart voor de Noord- en Oostzee. Dit zou tegelijk lawaai, emissies en aanvaringsrisico's met zeedieren verminderen.
De recente aanwijzing van drie beschermde gebieden voor de ernstig bedreigde bruinvissen in de Oostzee is een belangrijke stap. Maar deze zal slechts effectief zijn als er ook concrete maatregelen en consequente uitvoering volgen.
OceanCare benadrukt dat de precieze oorzaak voor het verdwalen en het herhaaldelijk stranden van het dier pas op basis van zekere wetenschappelijke bevindingen definitief kan worden ingedeeld. Tegelijkertijd toont het geval al duidelijk aan: Zeezoogdieren zijn in Duitsland en in de Europese Unie weliswaar strikt beschermd, maar deze bescherming faalt in de praktijk te vaak.
Terwijl het EU-recht eigenlijk tot de strengste wereldwijd behoort: De Habitatrichtlijn beschermt walvissen en dolfijnen uitgebreid, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie verplicht de lidstaten tot een goede milieuomgeving van de zeeën, en met ASCOBANS bestaan er bovendien internationale beschermingsverplichtingen voor kleine walvissen in de Noord- en Oostzee. Juist daarom wordt duidelijk: De aanwezigheid van regels is niet doorslaggevend, maar hun daadwerkelijke uitvoering.
Het lot van de bultrug raakt veel mensen. OceanCare deelt deze betrokkenheid en bedankt de vele betrokkenen voor hun inspanningen. Nu is het belangrijk om de situatie objectief in te schatten – en concrete politieke maatregelen te laten volgen.
Een tragisch geval met een duidelijke politieke opdracht.
Walvisstrandingen zijn vaak geen geïsoleerde natuurverschijnselen, maar trieste aanleidingen om de nog steeds bestaande beschermingslacunes aan te pakken. Talrijke menselijke activiteiten in de zee zijn nog steeds niet in overeenstemming met de geldende bescherming van zeezoogdieren.
Dit omvat met name destructieve vismethoden zoals sleepnetvisserij en de vervuiling van de zeeën met verloren of ondeugdelijk afgevoerde visgerei. Bovendien stressen en desoriënteren de toenemende onderwaterlawaai walvissen, en snel varende schepen botsen bovendien vaak met de dieren. Volgens de experts zou de gestrande bultrug in de loop van zijn leven verwondingen hebben opgelopen die veroorzaakt zouden kunnen zijn door een scheepsschroef en vissersnetten.
Nicolas Entrup, hoofd Internationale Samenwerking bij OceanCare, zegt: "De gestrande bultrug toont ons de kloof tussen de beschermingsclaim en de werkelijkheid pijnlijk aan. Zeezoogdieren zijn weliswaar strikt beschermd, maar te vaak ontbreekt het aan de consequente uitvoering van de wetten. Zodat minder dieren lijden, stranden en sterven, moeten de bestaande regels eindelijk effectief worden toegepast. En daar waar nodig, ook aangescherpt worden."
Dit is bijzonder dringend met het oog op de met uitsterven bedreigde bruinvis in de Oostzee. Met minder dan 500 individuen behoort de enige in de Oostzee inheemse walvissoort tot de meest bedreigde zeezoogdieren ter wereld. De recente aanwijzing van drie nieuwe beschermde gebieden door Schleswig-Holstein is daarom een positief en belangrijk signaal. Deze beschermde gebieden zullen hun waarde echter alleen volledig kunnen uitdrukken als er daden volgen bij de woorden.
OceanCare roept dan ook de Duitse politiek op nationaal, regionaal en internationaal niveau op tot de volgende stappen:
Strikte en effectieve beschermingsmaatregelen voor de bruinvis in de Oostzee. Doorslaggevend hiervoor is de consequente uitvoering van de bestaande en recent gecreëerde beschermingsbepalingen.
Een aanzienlijke vermindering van het onderwaterlawaai in de Noord- en Oostzee, ook door de uitbreiding van het bestaande geluidsbeschermingsconcept in de Noordzee naar alle Duitse zeeën. Omdat zeezoogdieren geluid gebruiken voor oriëntatie, communicatie en het zoeken naar voedsel, vormt lawaai een directe bedreiging voor het overleven van de dieren. Door de uitbreiding van het geluidsbeschermingsconcept moet de door de EU Mariene Strategie Richtlijn (MSRL) geëiste goede milieuomgeving van de zeeën worden bereikt.
OceanCare vraagt om een verbod op seismische activiteiten voor de zoektocht naar olie- en gasreserves in alle Duitse wateren.
Een bindende snelheidsverlaging in de scheepvaart in samenwerking met de buurlanden in de Noord- en Oostzee. Alleen door de invoering van een snelheidsverlaging in de scheepvaart zullen brandstofverbruik, broeikasgasemissies, onderwaterlawaai en het risico voor aanvaringen met walvissen afnemen.
Meer bescherming tegen de schadelijke gevolgen van de visserij. Dit omvat met name een onbevreesde aanpak van verloren of ondeugdelijk afgevoerde visgerei, evenals de verlaging van de bijvangstratio's. Vooral destructieve visactiviteiten, zoals de bodemtrawlvisserij, moeten in principe volledig worden stopgezet tegen het jaar 2030.
OceanCare wijst ook op de internationale dimensie van dergelijke situaties. Veel bedreigingen voor trekkende zeezoogdieren kennen geen staatsgrenzen. Spooknetten en plasticvervuiling bedreigen zeedieren wereldwijd. Daarom pleit OceanCare voor een bindend mondiaal plasticverdrag. Dit moet de oorzaken van de vervuiling van de zeeën aanspreken, het probleem van spooknetten aanpakken en samen met het nieuwe zeereservaatverdrag betere oplossingen bieden voor trekkende soorten zoals bultruggen.
Ook het toenemende onderwaterlawaai is een grensoverschrijdend probleem. Steeds aanhoudend lawaai door de scheepvaart en explosieve lawaaiverstoringen door bepaalde industriële, militaire of seismische activiteiten beïnvloeden niet alleen zeezoogdieren, maar de gehele mariene fauna aanzienlijk. Bultruggen zijn – zoals andere walvissen – afhankelijk van akoestiek voor communicatie en oriëntatie.
Een effectieve oceaanpolitiek moet daarom nationale maatregelen combineren met regionale en internationale samenwerking. OceanCare benadrukt tegelijkertijd dat het welzijn van het individuele dier altijd de hoogste prioriteit moet hebben. Beslissingen over reddingsmaatregelen, begeleiding, of indien nodig euthanasie, moeten worden genomen door de verantwoordelijke deskundigen en autoriteiten op basis van de gezondheidstoestand van het dier.
De publieke aandacht voor de bultrug biedt echter ook een kans: mensen nemen vaak meer deel aan het lot van een enkel dier dan aan abstracte bedreigingen. Juist daarom kan dit geval helpen om op de grotere verbanden te wijzen – en op de politieke verantwoordelijkheid om de levensomstandigheden voor zeezoogdieren effectief te verbeteren.
Fabienne McLellan, directeur van OceanCare, vraagt daarom: "De aandacht voor de gestrande bultrug mag niet eindigen bij betrokkenheid. Ze moet leiden tot betere beschermingsomstandigheden voor alle zeezoogdieren. Tegelijkertijd biedt het geval de gelegenheid tot bezinning - en om de gevolgen van ons consumptiegedrag ter discussie te stellen. Of het nu gaat om plastic afval in de oceanen of vis, die vaak door destructieve vangmethoden op ons bord verschijnt: De oceaanwereld leidt onder onze consumptie en wordt in het ergste geval een bijkomende schade. Als we walvissen en andere marinefauna echt willen beschermen, moeten we ook bereid zijn ons gedrag te veranderen."