Grote Zwitserse Littering-Studie in Zürich: Een derde minder rommel dankzij gerichte maatregelen

In de meerjarige «Grote Zwitserse Littering-Studie» onderzoekt het Zwitserse Competentiecentrum tegen Littering IGSU samen met de Hogeschool voor Toegepaste Psychologie FHNW welke maatregelen het beste werken tegen zwerfvuil. «De inzet van Zwitserse steden en gemeenten op het gebied van zwerfvuil is groot», weet IGSU-directeur Nora Steimer te vertellen. «Tot nu toe ontbraken echter de middelen om de effectiviteit van verschillende maatregelen objectief te meten. Met onze veldexperimenten willen we steden en gemeenten een hulpmiddel bieden dat hen laat zien welke maatregelen wanneer en waar effectief en efficiënt kunnen worden ingezet.» In de zomer van 2025 werd het eerste van in totaal drie settings onder de loep genomen met «picknick- en recreatiegebieden»: Gedurende tien weken werden op 26 openbare plaatsen in negen steden en gemeenten in (Duits- en West-) Zwitserland verschillende anti-litteringmaatregelen getest. De resultaten van dit eerste veldexperiment wekken hoop: De inzet van maatregelen verminderde het zwerfvuil in picknick- en recreatiegebieden met ongeveer een derde. Dit positieve effect hield zelfs nog twee weken na het afbouwen van de maatregelen aan.

Situatiespecifieke maatregelen blijken bijzonder effectief.

De anti-litteringmaatregelen zijn onderverdeeld in situatiespecifieke maatregelen en bewustmakingsmaatregelen. Situatiespecifieke maatregelen zoals recyclepunten, grappige teksten op afvalbakken of opvallende pijlen die naar afvalbakken wijzen, beïnvloeden het gedrag van mensen op het moment van de afvoerbeslissing. Bewustmakingsmaatregelen zoals informatieve affiches of persoonlijke bewustmakingsgesprekken versterken daarentegen het probleembegrip van mensen in het algemeen en beïnvloeden hun houding op de lange termijn.

De eerste veldexperimenten maakten duidelijk: Situatiespecifieke maatregelen bleken het meest effectief. Vooral opvallende pijlen naast afvalbakken of afvalbakken met grappige teksten, recyclepunten met de mogelijkheid om PET, aluminium of restafval te scheiden, en afvalbakken met gamification-elementen. Bij de laatstgenoemden konden mensen hun afval deponeren en tegelijkertijd voor hun favoriet stemmen: «Welk dier vind je leuker?», staat bijvoorbeeld op een affiche, terwijl het afval ofwel bij «Hond» of «Kat» ingegooid kan worden. Deze maatregelen leidden tot een zwerfvuilreductie van 31 tot 38 procent.

De combinatie van de twee maatregeltypes is bijzonder veelbelovend.

Ook bewustmakingsmaatregelen waren betrouwbaar, maar iets minder sterk dan situatiespecifieke maatregelen: De affiches en de inzet van persoonlijke bewustmakingsgesprekken, die in het kader van de veldexperimenten door de IGSU- ambassadeursteams werden uitgevoerd, verminderden zwerfvuil met 26 tot 32 procent. Het meest effectief was echter een combinatie van beide maatregeltypes: De gelijktijdige inzet van persoonlijke bewustmakingsgesprekken en afvalbakken met grappige teksten leidde tot een zwerfvuilreductie van 49 procent. Dit suggereert dat de effectiviteit toeneemt wanneer beide maatregeltypes worden gecombineerd.

Stad Zürich trekt positieve conclusie.

«Samen met steden, gemeenten en scholen zetten we al jarenlang in op zowel situatiespecifieke als bewustmakende maatregelen. Nu weten we dat beide maatregeltypes leiden tot een aanzienlijke reductie van zwerfvuil», verheugt Nora Steimer zich. «Op deze basis kunnen we in de toekomst onze maatregelen in picknick- en recreatiegebieden optimaal plannen, zodat we efficiënt en effectief het zwerfvuil kunnen tegengaan.» Naast Chavannes-près-Renens, Bern, Genève, Luzern, Olten, Regensdorf, Romanshorn en Yverdon- les-Bains heeft ook de stad Zürich deelgenomen aan de veldexperimenten. Michael Ultsch, hoofd van de stadsreiniging in Zürich, vindt het veldexperiment een goede gelegenheid om nieuwe inzichten voor toekomstige maatregelen tegen zwerfvuil te verkrijgen – zoals bijvoorbeeld dat overheden steeds opnieuw nieuwe maatregelen tegen zwerfvuil moeten uitvinden, omdat tot nu toe elke actie met de tijd haar effectiviteit heeft verloren. «Voor het reinigingspersoneel betekent een dergelijk veldexperiment weliswaar een extra belasting en een afwijking van de routine, maar onze medewerkers houden van een schone stad. Net zoals de bewoners storen ook de medewerkers zich aan rondzwervend afval en helpen graag mee met maatregelen tegen zwerfvuil», aldus Ultsch. In 2026 worden verdere veldexperimenten uitgevoerd, deze keer in «eetzones rond afhaalrestaurants». In 2027 zijn experimenten langs «plattelandswegen» gepland.

Meer informatie over deze en andere studies vindt u hier: www.igsu.ch/onderzoek

Mediacontact.

Nora Steimer, IGSU-directeur. 043 500 19 91, 076 406 13 86, medien@igsu.ch.

Prof. Dr. Nina Tobler, Professor in Bedrijfspsychologie aan de Hogeschool voor Toegepaste Psychologie FHNW, nina.tobler@fhnw.ch.

Citaten van deelnemende steden.

Valerio Mascio, hoofd Wijken, Infra Reiniging, stad Bern.

«De stad Bern is geïnteresseerd in initiatieven zoals de 'Grote Zwitserse Littering- Studie', omdat we het belangrijk vinden de bevolking bewust te maken van het probleem van zwerfvuil. We merken dat de maatregelen in de veldstudie goed zijn ontvangen, de meeste voorbijgangers hielden zich aan de aanbevelingen voor afvalverwerking. We verwachten dat de maatregelen nog effectiever zullen zijn wanneer ze regelmatig worden uitgevoerd.»

René Wernli, hoofd Werkplaats, stad Olten.

«De stad Olten besteedt jaarlijks ongeveer 60.000 frank aan anti-litteringcampagnes. Daarom worden we vaak gevraagd of deze effectief zijn. We hopen dat deze studie dergelijke vragen grondig kan beantwoorden. Niet alleen het publiek reageerde positief op de maatregelen, ook het reinigingspersoneel ondersteunde de veldstudie, omdat de bevindingen uiteindelijk ook hun dagelijkse werk zullen vergemakkelijken.»

Ursula Bernhardt, wethouder Energie en Milieu, stad Romanshorn.

«Tijdens de veldstudie werden we herhaaldelijk aangesproken door voorbijgangers, wat aantoont dat de maatregelen werden opgemerkt en een bewustmakend effect hadden. De feedback was overwegend positief. Tegelijkertijd waren er ook kritische geluiden die bepaalde elementen overdreven of visueel onaantrekkelijk vonden. Dat toont aan dat de interventies werden opgemerkt en discussies teweegbrachten. We zijn ervan overtuigd dat de studie een bewustere omgang met middelen en het milieu zal bevorderen en zo op de lange termijn zal bijdragen aan minder zwerfvuil.»

Clivia Lugt, projectleider, stad Yverdon-les-Bains.

«Deze veldstudie heeft ons laten zien dat zichtbare en originele maatregelen het gebruik van afvalbakken kunnen bevorderen. Het maakte ook duidelijk hoe belangrijk duidelijke communicatie over de werking van de maatregelen is, vooral als deze afwijken van de gebruikelijke verwerkingsgewoonten. De bedoeling en werking van de «stemafvalbakken» werd bijvoorbeeld niet altijd goed begrepen. We hopen dat de studie bijdraagt aan het evalueren van de effectiviteit van maatregelen en het verbeteren van toekomstige maatregelen van de stad.»

Michael Ultsch, hoofd Stadsreiniging, stad Zürich.

«Het veldexperiment is een goede gelegenheid om nieuwe inzichten voor toekomstige maatregelen tegen zwerfvuil te verkrijgen – bijvoorbeeld dat de openbare sector steeds opnieuw nieuwe maatregelen tegen zwerfvuil moet uitvinden, omdat tot nu toe elke actie met de tijd haar effectiviteit heeft verloren. Voor het reinigingspersoneel betekent een dergelijk veldexperiment weliswaar een extra belasting en een afwijking van de routine, maar onze medewerkers houden ervan om «hun» stad schoont te houden. Net als bij de bewoners storen ook de medewerkers zich aan zwerfvuil en helpen graag mee bij maatregelen tegen zwerfvuil.»

IGSU
Grubenstrasse 29
8045 Zürich
Tel 043 500 19 99
info@igsu.ch
www.igsu.ch

Redactionele toelichting: De beeldrechten liggen bij de respectieve uitgever. Beeldrechten: KEYSTONE