Cocaïne is in Zwitserland na cannabis de meest geconsumeerde illegale substantie. Volgens de laatste Zwitserse Gezondheidsenquête (2022) heeft ongeveer 1% van de bevolking in de afgelopen twaalf maanden cocaïne gebruikt. Dat zijn omgerekend bijna 60.000 personen. Verschillende gegevensbronnen, zoals rioolwateranalyses, wijzen er echter op dat de werkelijke omvang veel hoger ligt. Sinds de jaren 2000 is een continue toename van consumptie waar te nemen. Parallel hiermee stijgen de zuiverheid en beschikbaarheid van de substantie evenals het aantal cocaïnegerelateerde behandelgevallen in gespecialiseerde verslavingszorg en ziekenhuizen, met een duidelijke dynamiek sinds ongeveer 2015.
Cocaïneconsumptie in de werkwereld
Het gebruik van cocaïne beperkt zich niet tot groepen van zwaar afhankelijke personen en de bekende party- en weekendconsumptie. Zoals de analyse van de bestaande gegevens suggereert, vindt ook onder de week een aanzienlijke consumptie plaats. Onderzoek wijst op verschillende consumptiecontexten. Opvallend zijn bepaalde beroepssectoren, waarin cocaïne deels functioneel wordt ingezet, bijvoorbeeld voor verhoging van prestaties, alertheid of zelfvertrouwen. Dit betreft de horeca, de bouwsector en de kunst- en entertainmentindustrie. Factoren die deze consumptie bevorderen zijn onder andere hoge prestatiedruk, lange of onregelmatige werktijden, sterke groepsdynamieken en werkgerelateerde onzekerheid.
Grote delen van de samenleving en vooral jonge mannen getroffen
Cocaïneconsumptie heeft zijn intrede gedaan in grote delen van de samenleving. Vooral mannen en jongvolwassenen tussen 18 en 34 jaar gebruiken frequent. Een groot deel van de gebruikers is sociaal geïntegreerd, goed opgeleid en werkzaam. Naast gelegenheidsconsumenten is er een groep die een regelmatig tot intensief gebruik vertoont en een verhoogd risico op gezondheids- en sociale problemen draagt. De overgang van een occasionele naar een problematische consumptie verloopt meestal sluipend en de getroffen personen zoeken vaak pas hulp als er ernstige persoonlijke, sociale of beroepsmatige problemen zichtbaar worden.
Preventiebenaderingen: Focus op werkomgevingen en risicogroepen
"Cocaïneconsumptie in Zwitserland is een groeiend en complex fenomeen dat zowel vrijetijds- als werkcontexten omvat. Effectieve preventie moet deze realiteit meer in aanmerking nemen en nieuwe benaderingen verkennen", benadrukt Frank Zobel, adjunct-directeur van Sucht Schweiz. Het is waarschijnlijk dat bestaande preventieaanbiedingen veel werkenden met beginnend problematisch gebruik tot nu toe onvoldoende bereiken. Het rapport pleit daarom voor gerichte maatregelen in risicovolle werkomgevingen. Veelbelovend zijn selectieve en geïndiceerde benaderingen die zich specifiek richten op bepaalde beroepsgroepen en personen met uitgesproken risicokenmerken.