In de grote pauze staan de leerlingen op het schoolveld van Dimtu Hambela in het zuiden van Ethiopië. In hun midden houdt Kejeltu Geltu, 17, een microfoon vast. Haar stem draagt over het plein. 'We missen geen lessen meer!', zegt ze. 'We schamen ons niet meer!' Nog niet zo lang geleden bleef ze tijdens haar menstruatie regelmatig van school weg.
In landelijk Ethiopië zijn veel families zo arm dat meisjes en vrouwen zich geen maandverband kunnen veroorloven. Traditioneel behelpen vrouwen zich met doekjes. Voor veel tieners is dat geen oplossing waarmee ze zich op school prettig voelen. Daarom blijven veel meisjes tijdens hun menstruatie thuis. 'Door de gemiste lessen liepen we steeds weer achter op de jongens in de klas', zegt Kejeltu.
Die leemten in hun leerproces bedreigen het onderwijsrendement van de meisjes. Velen keren na hun menstruatie niet meer regelmatig naar school terug en stoppen uiteindelijk helemaal. Ze geven hun dromen op en hun verzet tegen traditionele waarden: veel ouders vinden onderwijs voor dochters weinig zinvol. Ze zouden toch vroeg trouwen, is de heersende overtuiging.
Veel tieners trouwen
Op deze misstanden wijst de Wereldmenstruatiedag op 28 mei. De actiedag richt de aandacht op hoe een gebrek aan menstruatiehygiëne de onderwijskansen van meisjes beïnvloedt.
Op de basisschool van Dimtu Hambela blijkt de scheve verhouding uit de cijfers: er zijn 322 jongens op de school, maar slechts 208 meisjes. Wie niet meer naar school gaat, wordt als huwbaar beschouwd. Al snel komen jonge mannen naar huis om de ouders te vragen om de hand van hun dochter. In landelijk Ethiopië wordt één op de zeven meisjes voor haar 15e verjaardag uitgehuwelijkt. Zo wordt voortgezet wat onderwijs eigenlijk zou kunnen doorbreken: armoede wordt doorgegeven aan de volgende generatie.
Daarom initieert en ondersteunt de Zwitserse stichting Mensen voor Mensen op scholen in Ethiopië zogenaamde 'Girls Clubs'. Maatschappelijk werkers werken samen met geselecteerde leraressen om het zelfvertrouwen van de meisjes te versterken en het stigma te doorbreken.
'Verberg je niet!'
Iftu Merga geeft wiskunde op de basisschool van Dimtu Hambela. Ze begeleidt de 'Girls Club' vrijwillig. De lerares heeft daar 36 leerlingen verzameld. De leden praten over hygiëne, schadelijke tradities zoals kindhuwelijken en gelijkheid. Daarna verspreiden ze deze kennis in hun klassen, bij hun families en in de buurt in hun dorpen. Ze leggen uit waarom elke familie een latrine moet graven, waarom geboortebeperking belangrijk is - en waarom meisjes tijdens hun menstruatie niet thuis hoeven te blijven. 'Je hoeft je niet te verbergen als je je menstruatie hebt!', luidt de boodschap.
Sinds ongeveer een jaar verstrekt Mensen voor Mensen op 21 basisscholen in het district Hambela Wamena maandverband. 1643 meisjes halen hun pakketten regelmatig op bij vertrouwensleerkrachten.
Hoe noodzakelijk het programma is, blijkt uit de beginperiode. 'Toen we voor het eerst maandverband wilden uitdelen, reageerden veel meisjes aarzelend', vertelt lerares Iftu Merga. 'Ze vonden het gênant om ermee geassocieerd te worden.' Sommige meisjes vroegen zelfs om hun namen van de lijsten te laten verwijderen.
Het wantrouwen van de ouders
Bij de ouders stuitte het idee op wantrouwen. Waarom wordt iets gratis uitgedeeld dat normaal geld kost? Sommige vermoedden verborgen bedoelingen, anderen waren bang voor gezondheidsbijwerkingen. Daarbij komt een diepere zorg: veranderingen zouden vertrouwde regels kunnen doen wankelen. Als meisjes opener spreken over hun lichaam, zelfverzekerder worden en zich vrijer bewegen, verandert de gebruikelijke orde. Die vooruitzicht maakt sommige ouders, van wie velen nooit op school zijn geweest, bang.
De verandering komt niet van de ene op de andere dag. Maar, druppelsgewijs verandert alles, zegt Azenegash Wondemu, 47, verantwoordelijke voor meisjes- en vrouwenkwesties in het Mensen voor Mensen- project: 'Voortplantingsgezondheid en gelijkheid zijn vaste onderdelen van onze trainingen, of het nu gaat om bijeenkomsten van vrouwenspaarclubs, landbouwadviezen voor mannen of dorpsvergaderingen.'
Zelf je leven bepalen
'Ik heb in de Girls Club geleerd om vrijuit over mijn behoeften te praten', zegt leerlinge Kejeltu. Het gaat om een groter doel: 'We willen de school afmaken en daarna een opleiding volgen. Alleen zo kunnen we ons eigen leven bepalen.'
In de Girls Club hebben ze begrepen dat ze zichzelf kunnen helpen. Iftu Merga vertelt dat meisjes naar haar toe komen met hun zorgen en geheimen. 'Enkele zeiden dat ze de maandverbanden niet konden gebruiken', vertelt de lerares: 'Omdat hun ouders geen geld hadden om onderbroeken voor hen te kopen.' In de Girls Club zochten ze gezamenlijk naar een oplossing. In hun bijeenkomsten maken ze nu handwerk en verkopen ze in de gemeenschap. 'Het geld is bedoeld voor dit soort noodgevallen.'
Mensen voor Mensen zet zich in tegen armoede en honger. De stichting werd opgericht door acteur Karlheinz Böhm (1928 - 2014). In de geest van de oprichter creëert de Zwitserse hulporganisatie levensperspectieven voor de armste families in Ethiopië. Het doel van het werk is dat ze in hun thuisland menswaardig kunnen leven. De speerpunten van de verschillende projecten zijn promotie van vrouwen, beroepsonderwijs, microkredieten, kinderhulp, gezinsplanning en landbouwontwikkeling. De componenten worden aangepast aan de lokale behoeften en uitgevoerd met zorgvuldig geselecteerde lokale partners.
Donatierekening: Postrekening 90- 700 000-4, IBAN: CH97 0900 0000 9070 0000 4
Online doneren: www.mfm.ch
Pressekontakt: Voor meer informatie of interviews met experts, neem contact op met: Michael Kesselring
m.kesselring@mfm.ch
Tel.: +41 (0)43 499 10 60