De beoordeling van de auteurs van het rapport is duidelijk. Zwitserland wordt beschreven als de voorkeurslocatie van de internationale tabaksindustrie en staat bovendien op de voorlaatste plaats in de wereldwijde ranglijst van invloed van de tabaksindustrie op het volksgezondheidsbeleid. Ondanks enkele recente wetswijzigingen concluderen de auteurs dat Zwitserland nog steeds wetten met 'aanzienlijke mazen en uitzonderingen' vaststelt die rechtstreeks ten goede komen aan fabrikanten van tabaks- en nicotineproducten.
De drie best geplaatste landen in de ranglijst zijn Ierland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Alleen Bosnië en Herzegovina ligt achter Zwitserland.
Voor AT Zwitserland bevestigt dit resultaat een zorgwekkende situatie: terwijl veel Europese landen hun gezondheidsbeleid versterken, neemt in Zwitserland het aantal regelgevende vertragingen en uitzonderingen ten gunste van de tabaks- en nicotine-industrie toe.
Hoge prijzen blijven de meest effectieve maatregel
Het Europese rapport herinnert er met nadruk aan dat hogere belastingen en hogere tabaksprijzen de meest effectieve maatregel zijn om het gebruik terug te dringen, vooral bij jongeren.
De landen met de grootste vooruitgang in de ranglijst behoren ook tot degenen die de tabaksprijzen sterk hebben verhoogd. België bijvoorbeeld verhoogde de prijs van een pakje Marlboro tussen 2020 en 2024 van ongeveer 6,80 euro naar 11,50 euro. Ook Nederland behoort tot de landen die hun belasting- en prijsbeleid voor tabaksproducten de afgelopen jaren het meest hebben verscherpt.
Daarentegen heeft Zwitserland sinds 2013 de belasting op sigaretten niet verhoogd. Terwijl veel landen belastingverhogingen op tabak actief inzetten als een centraal instrument van het volksgezondheidsbeleid, blijft Zwitserland grotendeels inactief en volgt het niet het tempo van de vooruitstrevende landen in de tabakspreventie.
Tabaksproducten voor verhitting: een grote achterstand van Zwitserland
Het rapport bekritiseert ook de achterstand van Zwitserland op het gebied van tabaksproducten voor verhitting, die sterk zichtbaar zijn in de openbare ruimte. De auteurs herinneren eraan dat de WHO deze producten als tabaksproducten beschouwt, die net als gewone sigaretten gereguleerd zouden moeten worden - met name wat betreft reclame, belasting, gezondheidswaarschuwingen en bescherming tegen passief roken.
Een reclamewetgeving vol mazen
Het rapport bekritiseert het ontbreken van een algeheel reclameverbod voor tabaks- en nicotineproducten. Terwijl verschillende Europese landen billboardreclame, reclame op de verkoopplaats of zichtbare productpresentaties in winkels hebben verboden, blijft de Zwitserse wetgeving grootschalige reclamecampagnes mogelijk maken - vooral voor tabaksproducten voor verhitting en nicotineproducten.
Het rapport noemt uitdrukkelijk grote reclameborden op privéterrein, bijvoorbeeld in winkelcentra of parkeergarages, en beschrijft deze situatie als een 'enorm gat' in de Zwitserse wetgeving.
Daartegenover tonen verschillende Europese landen dat een langdurig coherent beleid concrete resultaten oplevert. Ierland, dat de eerste plaats in Europa bekleedt, combineert hoge tabaksprijzen, strenge reclameverboden en een consequente regulering van nieuwe nicotineproducten. Nederland heeft dankzij een meerjarenstrategie met prijsverhogingen, verscherpte reclamebeperkingen en een vermindering van het aantal verkooppunten, grote vooruitgang geboekt. België is ook naar de topgroep gestegen, nadat de prijzen aanzienlijk werden verhoogd en de beperkingen op reclame en zichtbaarheid van tabaksproducten werden aangescherpt.
Een waarschuwing die Zwitserland niet langer kan negeren
Voor AT Zwitserland is deze ranglijst een duidelijk politiek waarschuwingssignaal. Een geloofwaardig gezondheidsbeleid vereist nu vastberaden maatregelen: een algeheel reclameverbod, een strikte regulering van nieuwe nicotineproducten, een aanzienlijke verhoging van de tabaksprijzen, een massale uitbreiding van de preventie en de onmiddellijke ratificatie van het WHO-Kaderverdrag inzake de bestrijding van tabaksgebruik.
Referentie van het rapport: Joossens L., Abbink H., Roman E. The Tobacco Control Scale 2025 in Europe. Smoke Free Partnership, Brussel, 2026.
Download van het rapport: Het rapport zal beschikbaar zijn op de officiële website van de Tobacco Control Scale: http://www.tobaccocontrolscale.org.
Mediacontact (interviews en meer informatie):
Arbeitsgemeinschaft Tabakprävention Schweiz (AT Zwitserland)
Wolfgang Kweitel
Tel. +41 31 599 10 20
wolfgang.kweitel@at-schweiz.ch